ΠΕΡΙ ΜΕΤΑΠΑΤΕΡΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ υπό Μητροπολίτου Γόρτυνος & Μεγαλοπόλεως κ.κ.Ιερεμίου

ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΟ ΕΓΚΥΚΛΙΟ ΚΗΡΥΓΜΑ  

TOY ΣΕΒΑΣΜΙΩΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ 

ΓΟΡΤΥΝΟΣ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΟΠΟΛΕΩΣ κ. ΙΕΡΕΜΙΟΥ

 Δημητσάνα - Μεγαλόπολη, Κυριακή 15 Μαΐου 2011

1. Παρακαλώ, αδελφοί μου χριστιανοί, να προσέξετε ιδιαίτερα το σημερινό μου κήρυγμα, γιατί θα ομιλήσω για μία αμαρτία που γίνεται εδώ και χρόνια, αλλά και σήμερα ιδιαίτερα, σχετικά με την σχέση μας προς τους αγίους Πατέρες.

Όλοι λέμε στις προσευχές μας «Δι᾽ ευχών των αγίων Πατέρων ημών», αλλά σημασία έχει το αν μελετούμε την διδασκαλία των αγίων Πατέρων, αν την εφαρμόζουμε και αν την κηρύττουμε σωστά στον λαό.

(α) Για να σας πω λίγα λόγια περί των αγίων Πατέρων, λίγα μόνο, σας λέγω πρώτον ότι αυτοί είναι οι αυθεντικοί ερμηνευτές της Αγίας Γραφής και θα σας πω γιατί: Η Αγία Γραφή είναι θεόπνευστο βιβλίο. Άνθρωποι μεν την έγραψαν, αλλά την έγραψαν με την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος. Και αφού λοιπόν η Αγία Γραφή γράφτηκε με την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος, άρα και αυτός που θέλει να ερμηνεύσει την Αγία Γραφή, πρέπει να έχει και αυτός τον φωτισμό του Αγίου Πνεύματος. Είναι πολύ λογικό αυτό που σας λέω. Και, για να αναφέρω εδώ το παράδειγμα του μακαριστού πατρός Ιωάννου Ρωμανίδη, λέω ότι όχι μόνο αυτός που έγραψε το βιβλίο των Μαθηματικών πρέπει να ξέρει Μαθηματικά, αλλά και αυτός που διδάσκει Μαθηματικά πρέπει να γνωρίζει την επιστήμη αυτή.

Οι άγιοι δε Πατέρες είναι, όπως είπα, οι αυθεντικοί ερμηνευτές της Αγίας Γραφής, γιατί με την άσκησή τους στην πνευματική ζωή καθάρισαν την ψυχή τους και έγιναν δοχεία του Αγίου Πνεύματος. Έτσι λοιπόν κατανοούν σωστά την θεόπνευστη Αγία Γραφή. Γι᾽ αυτό και μόνο σ᾽ αυτούς εμπιστευόμαστε και μόνο αυτούς δεχόμαστε ως αληθινούς ερμηνευτές της Αγίας Γραφής.

ΠΑΤΕΡΙΚΗ Ἢ ΠΑΤΡΟΜΑΧΟΣ Η “ΜΕΤΑΠΑΤΕΡΙΚΗ” ΘΕΟΛΟΓΙΑ;

Πατερικὴ ἢ πατρομάχος ἡ «μεταπατερικὴ θεολογία»;

Τοῦ Ἰωάννη Τάτση, Θεολόγου

.        Ἡ ἡμερίδα ποὺ διοργάνωσε στὰ μέσα Φεβρουαρίου ἡ Μητρόπολη Πειραιῶς μὲ θέμα «Πατερικὴ θεολογία καὶ μεταπατερικὴ αἵρεση» ἀποκάλυψε σὲ ὅλο του τὸ μέγεθος τὸν αἱρετικὸ χαρακτήρα τῆς λεγόμενης «μεταπατερικῆς θεολογίας». Σὲ μία προσπάθεια νὰ ἀποδείξουν ὑπερβολικὰ καὶ λανθασμένα τὰ συμπεράσματα τῆς ἡμερίδας αὐτῆς, τὶς ἑπόμενες ἡμέρες ὁ Μητροπολίτης Δημητριάδος Ἰγνάτιος καὶ ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Ἱερώνυμος προέβησαν σὲ δύο πραγματικὰ πρωτότυπες ἑρμηνεῖες τῆς «μεταπατερικῆς θεολογίας»…
.        Ὁ Μητροπολίτης Δημητριάδος στὴν ἐγκύκλιό του γιὰ τὴν Κυριακὴ τῆς Ὀρθοδοξίας τόνισε σχετικά: «Δὲν ὑπάρχει μεταπατερικότητα ξεκομμένη ἀπὸ τὴν διαχρονικὴ διδασκαλία τῶν Ἁγίων Πατέρων, ξεκομμένη ἀπὸ τὴν αἰώνια Ἀλήθεια τῆς Ὀρθοδοξίας. Αὐτό, ποὺ κάποτε καλοῦμε «μεταπατερική», δὲν εἶναι «ἀντιπατερικὴ» θεολογία, ἀλλὰ θεολογία «μετά», δηλ. μ α ζ ὶ μὲ τοὺς Ἁγίους Πατέρες». Μία τέτοια ἑρμηνεία σύνθετης ἑλληνικῆς λέξης προφανῶς κινεῖται ἔξω ἀπὸ τὰ ὅρια τῶν κανόνων τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας καὶ εἶναι τουλάχιστον ἀτυχής. (βλ. σχετ. «ΧΡ. ΒΙΒΛΙΟΓΡ.»: ΜΕΤΑΠΑΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ ΣΗΜΑΙΝΕΙ «ΜΑΖΙ» ΜΕ ΤΟΥΣ ΠΑΤΕΡΕΣ …)
.        Λίγες μέρες ἀργότερα ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Ἱερώνυμος μιλώντας στὴ Σχολὴ Εὐελπίδων εἶπε: «Ἡ ἐποχή μας ἔχει βγάλει κι αὐτὴ Πατέρες. Ἡ νεοπατερική, τὴν εἴπανε μεταπατερική, δὲν εἶναι ἄλλη θεολογία, εἶναι χρονικὸ πράγμα. Ὅπως θὰ λέγαμε ἡ σύγχρονη θεολογία, οἱ σύγχρονοι θεολόγοι».
.        Ἁπλοϊκὸς τρόπος γιὰ νὰ δικαιολογηθοῦν μεγάλα θεολογικὰ ὀλισθήματα. Ποιοὶ εἶναι ἄραγε «οἱ σύγχρονοι θεολόγοι» στοὺς ὁποίους ἀναφέρεται ὁ Ἀρχιεπίσκοπος; Οἱ θεολογοῦντες διανοητὲς τῆς «Ἀκαδημίας» τοῦ Βόλου ἢ μήπως οἱ σύγχρονοι ἅγιοι ὅπως ὁ Ὅσιος Ἰουστίνος Πόποβιτς καὶ οἱ ἅγιοι Γέροντες Παΐσιος, Πορφύριος κ.ἄ.;
.          Ἐν πάσῃ περιπτώσει, τὸ πρόβλημα δὲν βρίσκεται στὶς λέξεις ἀλλὰ στὸ περιεχόμενο ποὺ αὐτὲς ἔχουν ἢ στοὺς λόγους γιὰ τοὺς ὁποίους εἰσάγεται ἡ χρήση τους. Γιὰ νὰ ἀνεύρουμε τὸ πραγματικὸ περιεχόμενο τῆς «μεταπατερικῆς θεολογίας» τῆς «Ἀκαδημίας» τοῦ Βόλου, ἀρκεῖ νὰ θυμηθοῦμε ὅσα ὑποστήριζε ὁ Διευθυντὴς τῆς «Ἀκαδημίας» Παντελὴς Καλαϊτζίδης: «Ἡ “ἐπιστροφὴ στοὺς Πατέρες” … εἶχε ὅμως καὶ ὁρισμένες ἀρνητικὲς συνέπειες ὅπως…τὴν ἔξαρση τοῦ ἀντιθετικοῦ ἄξονα Ἀνατολὴ-Δύση καὶ τὴν καλλιέργεια ἀντιδυτικοῦ, ἀντιοικουμενικοῦ πνεύματος». Ἀποφαινόταν μάλιστα ὅτι «Οἱ παραπάνω διαπιστώσεις καθιστοῦν ἐπεῖγον τὸ αἴτημα τῆς νέας σάρκωσης τοῦ λόγου καὶ τῆς συναφειακῆς ἀνάγνωσης τῶν Πατέρων, θέτοντας ταυτόχρονα τὸ ἐρώτημα τῆς δυνατότητας ὕπαρξης μίας μετα-πατερικῆς ὀρθόδοξης θεολογίας», ποὺ θὰ προχωρήσει στὴν ἀνάλυση θεμάτων ὅπως «Ἐπανεξέταση τοῦ ζεύγους καθολικότητα-αἵρεση, ἐν σχέσει πρὸς τὰ ζεύγη ἑτερότητα-αἵρεση, διαφορὰ-ἑνότητα. Ἀνοχὴ καὶ καταδίωξη τῶν “αἱρετικῶν” στὰ πατερικὰ κείμενα καὶ στὴν σημερινὴ πολιτισμικὴ συνθήκη» ἀλλὰ καὶ τὴν, κατὰ Π. Καλαϊτζίδη, «ἀτελῆ ἀνθρωπολογία τῶν Πατέρων: προβληματικὲς ἀνθρωπολογικὲς ἀπόψεις τῆς πατερικῆς θεολογίας π. χ. γιὰ τὴν γυναίκα (τὸ κατ᾽ εἰκόνα Θεοῦ ἀποδίδεται σὲ αὐτὴν μόνο διὰ μέσου τοῦ ἄνδρα)… διάχυτος ἀντιφεμινισμὸς τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς πατερικῆς θεολογίας, νέες ἀνθρωπολογικὲς προκλήσεις τῆς βιοηθικῆς καὶ βιοτεχνολογίας, κλπ». Κατέληγε δὲ ὅτι «Τὰ παραπάνω θέτουν ἐπιτακτικὰ τὸ αἴτημα μιᾶς σύγχρονης ὀρθόδοξης μετα-πατερικῆς θεολογίας, καὶ ἐπανερμηνείας τῆς πιστότητας στὴν πατερικὴ παράδοση, καθὼς στὸν ἑρμηνευτικὸ ὁρίζοντα τῆς παρούσας εἰσήγησης, τὸ “ἑπόμενοι τοῖς ἁγίοις Πατράσιν” δὲν σημαίνει ἁπλῶς τὴν συνέχιση, τὴν ἐπικαιροποίηση ἢ καὶ τὴν ἐπανερμηνεία τῆς παράδοσης αὐτῆς, ἀλλὰ -κατὰ τὸ προηγούμενο τῆς πρωτοχριστιανικῆς καὶ τῆς πατερικῆς ὑπέρβασης- καὶ τὴν ὑπέρβασή της ὅπου καὶ ὅταν χρειάζεται».

ΜΕΤΑΠΑΤΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΠΑΤΕΡΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ

Μεταπατερικὴ θεολογία καὶ ἐκκλησιαστικὴ πατερικὴ ἐμπειρία

.             Κατὰ καιροὺς παρατηροῦμε ὅτι ἀσκεῖται μιὰ κριτικὴ στὰ ἔργα τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας καὶ πολλοὶ ἀρνοῦνται τὴν ἰσχὺ τῶν λόγων τους γιὰ τὴν ἐποχή μας, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ ἀφήνεται ἐλεύθερος ὁ χῶρος σὲ κάθε στοχασμὸ καὶ συγκρητισμό.
.             Ὁ ἀναγνώστης μελετώντας τὰ κείμενα τοῦ νέου βιβλίου Μεταπατερικὴ θεολογία καὶ ἐκκλησιαστικὴ πατερικὴ ἐμπειρία, τοῦ Μητροπολίτου Ναυπάκτου καὶ Ἁγίου Βλασίου, κ. Ἰεροθέου, θὰ κατανοήση τὸν σκοπό, τὴν ἀγωνία καὶ τὴν εὐθύνη ἑνὸς Ποιμένα τῆς Ἐκκλησίας προκειμένου νὰ προσανατολίση τὸν ἀναγνώστη στὰ αὐθεντικὰ ὀρθόδοξα κριτήρια τῶν ἁγίων Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας. Ἐκφράζει τὶς ἀνησυχίες του γιατί, ὅπως γράφει, «οἱ μεταπατερικὲς ἰδέες, ὅπως πρὶν μερικὰ χρόνια οἱ νεορθόδοξες καὶ παλαιότερα οἱ βαρλααμιστικές, ἔχουν εἰσχωρήσει στὸν ἀκαδημαϊκὸ χῶρο καὶ παραθεωροῦν τὴν διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας».
.             Τὰ πρῶτα κεφάλαια ἀναφέρονται στὴν λεγομένη μεταπατερικὴ θεολογία, ἡ ὁποία προσπαθεῖ νὰ ἀποδεσμευθῆ ἀπὸ τὴν ὁρολογία τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας καὶ γι’ αὐτὸ εἶναι ξένη πρὸς τὴν ὀρθόδοξη διδασκαλία καὶ ζωή. Ὑπάρχουν, ὅμως, καὶ ἄλλα κεφάλαια ποὺ ἀναφέρονται στὴν ἐμπειρία καὶ τὴν διδασκαλία τῶν Πατέρων ποὺ εἶναι ἡ ἐμπειρία καὶ διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας.
.             Ὀνομάζει τὴν μεταπατερικὴ θεολογία κυοφορούμενη αἵρεση, διότι:
– Ἐπιδιώκει μὲ τὸν στοχασμὸ καὶ τὴν ἠθικολογία νὰ παραθεωρήση τὴν ἐκκλησιαστικὴ θεολογία.
– Συνδέει τὴν θεολογία μὲ τὸν πολιτισμό, ἐνῶ ἀγνοεῖ τὸν ἀγώνα τοῦ ἀνθρώπου ἐναντίον τῆς ἁμαρτίας, τοῦ διαβόλου καὶ τοῦ θανάτου καὶ ὑποτιμᾶ ἢ καὶ ἀρνεῖται τὴν νηπτικὴ-ἡσυχαστικὴ παράδοση τῆς Ἐκκλησίας ποὺ εἶναι ἡ βάση καὶ ἡ ζωὴ τῆς Ἐκκλησίας.
–Ἑρμηνεύει τὴν ἐκκλησιολογία καὶ τὴν ἀνθρωπολογία μὲ βάση τὴν Τριαδολογία καὶ ὄχι τὴν Χριστολογία.
–Ἔχει λανθασμένη θεωρία γιὰ τὴν ἔννοια τοῦ προσώπου.
–Διασπᾶ τὸ μυστήριο μεταξὺ τοῦ μυστηρίου τοῦ Σταυροῦ καὶ τῆς Ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ.
–Ὁμιλεῖ γιὰ εὐχαριστιακὴ ἐκκλησιολογία ποὺ ξεχωρίζει τὴν θεία Εὐχαριστία ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία καὶ τὴν ὅλη ἐκκλησιαστικὴ ζωή.

ΜΗΤΡ. ΝΑΥΠΑΚΤΟΥ ΙΕΡΟΘΕΟΣ: «ΑΙΡΕΣΗ Η “ΜΕΤΑΠΑΤΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ” – μία μεγάλη κυοφορουμένη αἵρεση μέσα στὴν Ἐκκλησία, ἡ ὁποία ἐπιδιώκει νὰ παραθεωρήση τὴν γνήσια προφητική, ἀποστολική, καὶ πατερικὴ διδασκαλία, δηλαδὴ τὴν ἐκκλησιαστικὴ θεολογία, καὶ νὰ τὴν χαρακτηρίση “μεταπατερική”».

«Μιὰ κυοφορουμένη αἵρεση στὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία»

Τοῦ Μητρ. Ναυπάκτου Ἱεροθέου

[Θ´, τελευταῖο]

Α´ Μέρος: https://christianvivliografia.wordpress.com/2012/02/15/ναυπάκτου-ἱεροθ-αἵρεση-ἡ-μεταπατερι/

Β´ Μέρος:  https://christianvivliografia.wordpress.com/2012/02/15/ναυπάκτου-ἱεροθ-αἵρεση-ἡ-μεταπατ-β´/

Γ´ Μέρος: https://christianvivliografia.wordpress.com/2012/02/17/ναυπάκτου-ἱεροθ-αἵρεση-ἡ-μεταπατ-γ´/

Δ´ Μέρος: https://christianvivliografia.wordpress.com/2012/02/17/ναυπάκτου-ἱεροθ-αἵρεση-ἡ-μεταπατ-δ´/

 Ε´ Μέρος: https://christianvivliografia.wordpress.com/2012/02/18/ναυπάκτου-ἱεροθ-αἵρεση-ἡ-μεταπατ-ε´/

Ϛ´ Μέρος: https://christianvivliografia.wordpress.com/2012/02/20/ναυπάκτου-ἱεροθ-αἵρεση-ἡ-μεταπατ-ϛ´/

Ζ´ Μέρος: https://christianvivliografia.wordpress.com/2012/02/21/ναυπάκτου-ἱεροθ-αἵρεση-ἡ-μεταπατ-ζ´/

Η´ Μέρος: https://christianvivliografia.wordpress.com/2012/02/22/ναυπάκτου-ἱεροθ-αἵρεση-ἡ-μεταπατ-η´/

Ἡ ἑρμηνεία τοῦ π. Ἰωάννου Ρωμανίδη

.        Ἡἄποψη τῶν νέων θεολόγων καὶ φιλοσοφούντων, ποὺἀναφέρθηκε στὴν ἀρχὴ τοῦ κειμένου αὐτοῦ, περὶ δῆθεν δύο ἐκκλησιολογιῶν, τῆς «ἀρχεγόνου παραδόσεως» καὶ τῆς «μεταγενέστερης», ὑπονομεύει ὅλη τὴν Παράδοση τῆς Ἐκκλησίας, ὅπως ἐκφράζεται στὴν Ἁγία Γραφή, τὴν διδασκαλία τῶν Πατέρων, τὴν Λατρεία τῆς Ἐκκλησίας καὶ τὶς ἀποφάσεις τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων, ἡ ὁποία Παράδοση ἀναφέρεται οὐσιαστικὰ στὴν κάθαρση, τὸν φωτισμὸ καὶ τὴν θέωση, στὴν βίωση τῆς καθαρτικῆς, φωτιστικῆς καὶ θεοποιοῦ ἐνεργείας τοῦ Θεοῦ. Μία τέτοια πεπλανημένη ἄποψη εἶναι ἕνα σαράκι ποὺ θέλει νὰ καταστρέψη τὸν πνευματικὸ ὀργανισμὸ τῆς Ἐκκλησίας καὶ νὰ ἀλλοιώση ὅλην τὴν ὀρθόδοξη θεολογία. Τὸ ἐρώτημα ὅμως ποὺ τίθεται εἶναι ἀπὸ ποῦ ἔφθασε στὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία «ὁ πνευματικὸς αὐτὸς ἰὸς καὶ μολυσμός»;
.        Ἡ ἀπάντηση εἶναι ὅτι διάφοροι θεολόγοι ἢ διανοούμενοι ποὺ μαθήτευσαν σὲ προτεσταντικὲς Σχολὲς καὶ εἶχαν διδασκάλους Προτεστάντες, ποὺ τοὺς ἐξιδανίκευσαν, ἢ ποὺ μελέτησαν προτεσταντικὲς ἀναλύσεις, χωρὶς νὰ γνωρίζουν ἐπαρκῶς τὴν νηπτικὴ παράδοση τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, μετέφεραν ἄκριτα αὐτὲς τὶς ἀπόψεις καὶ μέσα στὸ ἅγιο περιβάλλον τῆς ὀρθοδόξου θεολογίας καὶ Ἐκκλησίας, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ προσβάλλωνται τὰ ἐπὶ μέρους μέλη τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Ἐκκλησίας.
.        Ὁ π. Ἰωάννης Ρωμανίδης, ποὺ γνώρισε σὲ Προτεσταντικὲς Σχολὲς τῆς Ἀμερικῆς αὐτὴν τὴν νοοτροπία παρατηρεῖ εὔστοχα: «Ὑπάρχει μία ἄποψη, ὅτι ἡ διδασκαλία περὶ τελειότητος, κατὰ τοὺς ἁγίους Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, εἶναι εἰδωλολατρικῆς προελεύσεως καὶ ὅτι τάχα οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας ἦταν ἐπηρεασμένοι ἀπὸ τὶς διακρίσεις αὐτὲς μεταξὺ καθάρσεως, φωτισμοῦ καὶ θεώσεως –διότι ὑπάρχουν καὶ παράλληλα καὶ στὸν Νεοπλατωνισμὸ– ὑπάρχει σαφὴς αὐτὸς ὁ διαχωρισμὸς δηλαδὴ τῶν σταδίων τῆς τελειώσεως. Καὶ λόγῳ μιᾶς ὁμοιότητας αὐτῶν τῶν δύο, οἱ δικοί μας ἔχουν υἱοθετήσει τὴν ἄποψη αὐτή, ποὺ κυρίως προέρχεται ἀπὸ μελέτες ποὺ ἔχουν κάνει οἱ Προτεστάντες. Δηλαδή, οἱ Προτεστάντες ἀφοῦ ἔχουν ἀπορρίψει τὸν μοναχισμὸ καὶ υἱοθέτησαν ἢ τὸν ἀπόλυτο προορισμὸ τοῦ Καλβίνου ἢ τὴν διδασκαλία τοῦ Λουθήρου περὶ σωτηρίας τοῦ ἀνθρώπου διὰ μόνης τῆς πίστεως κλπ., καὶ εἶναι ἀντιμέτωποι ἑνὸς μοναχισμοῦ τῆς παραδόσεως ποὺ συνάντησαν (Φραγκολατίνων), ἡ ὁποία ἐβασίζετο σὲ ἀξιομισθίες, ἐφ’ ὅσον ἀνακάλυψαν ὅτι ἡ διδασκαλία περὶ ἀξιομισθιῶν εἶναι ἐσφαλμένη διδασκαλία, γι’ αὐτὸν τὸν λόγο κατήργησαν καὶ τὴν ἀγαμία, τὸν μοναχισμό. Μαζὶ μὲ αὐτὰ ὁ Λούθηρος, κυρίως, καὶ ὁ Καλβίνος, εἴχανε μεγάλη ἀπήχηση ἐναντίον τῶν σταδίων τῆς τελειότητος.
.           Μετά, οἱ ἱστορικοὶ Προτεστάντες ἀσχολήθηκαν μὲ τὸ θέμα καὶ χάρηκαν τόσο πολὺ ὅταν βρῆκαν τὴν καταπληκτικὴ ὁμοιότητα μεταξύ της πατερικῆς διδασκαλίας καὶ τῆς διδασκαλίας τῶν εἰδωλολατρῶν, καὶ ἰσχυρίσθηκαν ὅτι εἶναι εἰδωλολατρικῆς προελεύσεως τὰ περὶ σταδίων τελειώσεως. Καὶ γι’ αὐτὸ οἱ δικοί μας, οἱ ὁποῖοι πηγαίνουν μὲ τόση μεγάλη ὄρεξη καὶ σπουδάζουν –δὲν λέω νὰ μὴν πᾶνε νὰ σπουδάσουν, τουλάχιστον νὰ πᾶνε μὲ κρίση νὰ σπουδάσουν, γιατί πηγαίνουν χωρὶς κρίση– στὰ ξένα Πανεπιστήμια καὶ βλέπεις τώρα ἐκεῖ τὰ συγγράμματα τῶν ὀρθοδόξων θεολόγων γεμάτα, παντοῦ βλέπεις αὐτὴν τὴν ἰδέα ὅτι ἡ Ἐκκλησία ἔχει ἐπηρεασθῆ ἀπὸ τοὺς εἰδωλολάτρες καὶ συγκεκριμένα περὶ τῶν σταδίων τῆς τελειώσεως».
.           Ἡ ἑρμηνεία αὐτὴ εἶναι καταλυτική, ἐκφραστικὴ καὶ ἀποστομωτική.

Πατερική Θεολογία και μεταπατερική αίρεση (1)

Ορθοδοξία και Νεωτερικότητα: Η «Μεταπατερική» θεολογία

 

Ειρήνη Αρτέμη, Δρ. Θεολογίας – Φιλόλογος

Ολοκληρώνουμε σήμερα την εμβριθή μελέτη της Δρος Ειρήνη Αρτέμη για τη θέση της Ορθοδοξίας στο σκηνικό της Νεωτερικότητας (προηγούμενο άρθρο:http://www. pemptousia.gr/?p=56404). Στο τελευταίο αυτό απόσπασμα, η συγγραφέας εξετάζει την εμφάνιση της λεγόμενης «Μεταπατερικής Θεολογίας», κλείνει με τις επιλογικές παρατηρήσεις της και παραθέτει τη σχετική Βιβλιογραφία και τις συναφείς με το θέμα διαδικτυακές πηγές.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄: ΠΑΤΕΡΙΚΗ ΚΑΙ «ΜΕΤΑΠΑΤΕΡΙΚΗ» ΘΕΟΛΟΓΙΑ

Μεταπατερική θεολογία η αίρεση στα πλαίσια της Νεωτερικότητας;

Στην εποχή μας, πολλές φορές έχει προβληματίσει το ζήτημα της σχέσεως -εάν αυτή υπάρχει- μεταξύ πατερικής και μεταπατερικής [63] θεολογίας ή αίρεσης. Η ορθόδοξη θεολογία οφείλει να πηγάζει από τα συγγράμματα των Πατέρων, από την Παράδοση της Εκκλησίας αλλά και τη γενικότερη αποκαλυπτική αλήθεια της Εκκλησίας. Όλα τα παραπάνω πρέπει να συνοδεύονται από τη μετοχή του θεολόγου στη μυστηριακή ζωή της Εκκλησίας, ώστε ο θεολογών να εμβαθύνει στα νοήματα της θεολογίας, να μελετά, να διδάσκει και να βιώνει αυτήν με τη βοήθεια της χάριτος του Αγίου Πνεύματος.

Στον αντίποδα της ορθόδοξης θεολογίας βρίσκεται η μεταπατερική θεολογία. Η τελευταία αποτελεί προέκταση των ποικίλων νεώτερων θεολογιών, που αναπτύχθηκαν στη Δύση και κυρίως στη θεολογία του προτεσταντισμού. Στην τελευταία γίνεται αναφορά για τη θεολογία της συνάφειας, τη φεμινιστική, την πολιτική, την κοινωνική κ.λπ.  Όλες αυτές οι θεολογίες στηρίζονται κυρίως στην τάση εκκοσμικεύσεως της Δυτικής Προτεσταντικής κυρίως θεολογίας. Έτσι στο κέντρο αυτών των θεολογιών δε βρίσκεται η Γέννηση, τα Πάθη, η Σταύρωση και η Ανάσταση του Θεανθρώπου αλλά τα διάφορα κοινωνικά, πολιτικά και πολιτιστικά δεδομένα της εκάστοτε εποχής. Όλα αυτά πολλοί ορθόδοξοι ιεράρχες και λαϊκοί τα απολυτοποιούν είτε θετικά είτε αρνητικά δημιουργώντας ερωτήματα για το εάν πρέπει η όχι να σχετίζονται τα παραπάνω θέματα «θεολογίας» με την ορθόδοξη Θεολογία η όχι.

Έτσι σαν αποτέλεσμα όλης αυτής της διαμάχης μεταξύ των υποστηρικτών η των διαφωνούντων για τη θεολογία της συνάφειας τίθεται το ερώτημα κατά πόσο μπορεί η ορθόδοξη θεολογία να έχει σχέση θετική με όλα αυτά. Μήπως, εάν οι ορθόδοξοι κρατήσουν μία τελείως αρνητική στάση απέναντι σε όλες αυτές τις φιλοσοφίες που σχετίζονται με τη δυτική χριστιανική θεολογία χάσουν την ευκαιρία να προσεγγίσουν τους πλανεμένους χριστιανούς των άλλων ομολογιών και να τους διδάξουν την ορθοδοξία; Η μήπως με τη θετική στάση τους κινδυνέψουν και οι ίδιοι οι ορθόδοξοι να πλανηθούν και έτσι να συντελέσουν στην αποδόμηση της μέχρι τώρα ελληνοχριστιανικής παραδόσεως;

Φυσικά, πρέπει από την αρχή να τεθεί ως σημαντικός όρος για τη διαπραγμάτευση του παραπάνω θέματος μέσα στα ορθόδοξα όρια ότι η πατερική Θεολογία ούτε μπορεί να διαγραφεί ούτε να παραποιηθεί για να εξυπηρετηθεί οποιαδήποτε σκοπιμότητα. Αυτό, όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να διακοπούν κάθε είδους διάλογοι με τα διάφορα «αιρετικά» Δόγματα η Ομολογίες. Άλλωστε στόχος των Ορθοδόξων οφείλει να είναι η παρουσίαση της Πατερικής Θεολογίας ως βάση του διαλόγου με όλους αυτούς. Έτσι θα μπορέσουν να τους επισημανθούν τα λάθη τους και οι παρεκκλίσεις από την ορθόδοξη θεολογία και να τους δοθεί η ευκαιρία της επιστροφής στην ορθή διδασκαλία της Αγίας Γραφής και των Πατέρων.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Η σχέση κάθε θρησκείας με την περίοδο ιδρύσεώς της, η αναφορά της στην ιστορία και η αντιμετώπιση της επικαιρότητας καθορίζουν αποφασιστικά σε κάθε εποχή την ικανότητα επιβίωσης του θρησκευτικού φαινομένου μέσα στον πολιτισμό. Ανάμεσα στη θρησκεία και στην κοινωνία σήμερα υπάρχει μία αυξανόμενη άβυσσος: η θρησκεία γενικότερα ως φαινόμενο είναι παραδοσιακή, προμοντέρνα, προνεωτερική και σχετίζεται με το παρελθόν, ενώ η κοινωνία ως κάτι τι ενεργό είναι νεωτερική, μοντέρνα, σύγχρονη και αναφέρεται στο μέλλον. Όσο απέχουν παρελθόν και μέλλον τόσο απέχει η θρησκεία από την κοινωνία[64].

ΚΑΛΗ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΔΕΣΠΟΤΑ

Η Λιθόπολις των Αγίων Μετεώρων, πενθεί τον ασκητή Επίσκοπό της

ΜΟΝΑΧΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΙΡΕΣΗ

Εισήγηση του Αγιορείτη μοναχού π. Μωϋσή στην Ημερίδα "ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΚΑΙ ΑΙΡΕΣΗ", πού πραγματοποιήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2001 στο Ιερό Κοινόβιο Όσιου Νικόδημου.
Αφού ευχαριστήσω θερμά την προ¬σκαλούσα φίλη Ιερά Μονή και ταπεινά συγ¬χαρώ για την εικοσαετή ανο¬δική πορεία της θ' αρχίσω την αφιλόδοξη εισήγηση μου με τη γνωστή αλλά σημαντική διήγηση περί του άββά Αγά¬θωνος: «Άκούοντες τινές ότι έχει μεγάλην διάκρισιν, ηθέ¬λησαν να τον δοκιμάσωσιν αν οργίζηταν όθεν είπον εις αυτόν "Σύ είσαι ό Αγαθών;
άκούομεν ότι είσαι πόρνος και υπερήφανος". Ό δε όσιος είπε• "Ναι, ούτως έχει ή αλήθεια". Πάλιν είπον "Σύ είσαι ό Αγαθών, ό φλύαρος και ό κατάλαλος;". Ό δε όσιος άπεκρίθη• "Ναι, εγώ είμαι". Οί δε πάλιν είπον "Σύ είσαι ό Αγαθών ό αιρετικός;". Ό όσιος άπεκρίθη• "Δεν είμαι αιρετικός". Εκείνοι δε παρεκάλεσαν αυτόν λέγοντες: "Διατί τάς μεν ύβρεις εδέ¬χθης, ταύτην όμως δεν εβάστασας;". Άπεκρίθη ό Γέρων: Εκείνος μεν εδέχθην, διότι είναι όφελος εις την ψυχήν μου, το δε αιρετικός είναι χωρισμός από του Θεού και δια τούτο δεν το εδέχθην". Οί δε άκούσαντες θαύμασαν την διάκρισιν του και άπήλθον ωφεληθέντες».
Δεν θ' αναφερθούμε εδώ στην ευαγγελική απαρχή του αγιοτρόφου μονα¬χισμού στην Ιστορία, στους θεσμούς και στην προ¬σφορά του. Δεν θ' αντικρούσουμε τη διατηρούμενη πολεμική πολλών κατ' αυτού, την παρεξήγηση, τη μη γνώση του σκοπού του, ακόμη κι ανθρώπων της Εκκλησίας, πού θέλουν να μετατρέψουν τους Μονα¬χούς σε απλούς κοινωνικούς εργάτες, να τους χρη¬σιμοποιήσουν και να τους εκμεταλλευθούν. Έτσι συμβαίνει το οξύμωρο σχήμα κι ενώ ορισμένοι κατη¬γορούν τους μοναχούς ως φυγόκοσμους καί φυγό¬πονους καί μη συνδράμοντες στο ποικίλο έργο της Εκκλησίας π.χ. κατά των αιρέσεων, άλλοι η καί οί ίδιοι «μετά της αυτής οξύτητος καί κριτικής καταδι¬κάζουν τάς εμφανίσεις των μοναχών εις το στάδιο των θεολογικών η υπέρ των ιερών παραδόσεων γενι¬κώς αγώνων, ως έργον μακράν της αποστολής των, ως έκφρασιν υπερήφανου διαθέσεως καί φιλοταράχου διαγωγής». Απερίφραστα αμέσως θα πούμε πώς οί κρίσεις αυτές φανερώνουν παχυλή άγνοια του ευαγ¬γελίου, της πατερικής διδασκαλίας, της εκκλησιαστι¬κής ιστορίας καί του συναξαριστή. Δεν ισχύουν για τους μοναχούς οί λόγοι του Αποστόλου Παύλου• «Στήκετε καί κρατείτε τάς παραδόσεις ας εδιδάχθητε είτε δια λόγου είτε δι' επιστολής ημών» καί «τάς δε βέβηλους κενοφωνίας περιίστασο»;.